“ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว แผ่นดินของเรานี้แสนอุดมสมบูรณ์” เพลงในน้ำมีปลา ในนามีข้าว โดย พลตรีหลวงวิจิตรวาทการที่กล่าวถึงความสำคัญของข้าวที่มีต่อวิถีชีวิตของคนไทยว่าไม่ใช่เป็นเพียงอาหารอย่างเดียว แต่เป็นสัญลักษณ์ของประเพณีและวัฒนธรรมไทยหลายด้าน
หลายคนติดนิสัยต้องกินข้าวทุกวัน วันไหนไม่ได้กินจะรู้สึกแปลกๆ ประมาณว่ากินข้าวไม่อิ่มเหมือนขาดอะไรไปแต่ส่วนใหญ่แล้วเวลาเดินทางไปต่างประเทศนานๆ ก็รู้สึกคิดถึงข้าวสวยร้อนๆ ของเรามาก เพราะข้าวในต่างประเทศจะไม่เหมือนของเราซักเท่าไรนักทั้งในเรื่องของรสชาติและเนื้อสัมผัส ข้าวที่รับประทานกันทุกวันนี้มีหลายแบบมาก แถมมีแบบชื่อแปลกๆ ไม่คุ้นหู เช่น ข้าวเก่า ข้าวใหม่ ข้าวหอมมะลิ ข้าวสังข์หยด ข้าวกล้อง ปลายข้าว ข้าวหัก ฯลฯ จนเราเองเกิดอาการลังเล ดังนั้นเราจะมาทำความรู้จักข้าวกันก่อน
ข้าว (Rice) จัดเป็นเมล็ดของพืชใบเลี้ยงเดี่ยวเช่นเดียวกับหญ้า แบ่งออกเป็น 2 สายพันธุ์หลัก คือ ข้าวอาฟริกา (Oryza glaberrima) ซึ่งจะปลูกในเขตร้อนของทวีปอาฟริกาเป็นหลัก แต่สายพันธุ์ที่เราคุ้นเคยมากที่สุด คือ ข้าวเอเชีย (Oryza sativa) ซึ่งมีการแบ่งสายพันธุ์ย่อยลงไปอีก 3 ชนิด คือ
- ข้าวอินดีคา (Indica Rice) ปลูกมากในบริเวณเอเชียใต้ ศรีลังกา แหลมมลายู และหมู่เกาะอินเดียตะวันตก ก่อนจะถูกนำเข้าไปปลูกในบริเวณลุ่มแม่น้ำแยงซี ข้าวไทยจะจัดอยู่ในสายพันธุ์นี้ ลักษณะของเมล็ดข้าวจะเรียวยาว เนื้อสัมผัสของข้าวเมื่อหุกสุกจะร่วน
- ข้าวจาปอนิกา (Japonica Rice) ปลูกกันมากในบริเวณแม่น้ำฮวงโห ต่อมานำไปปลูกในจีน เกาหลี และญี่ปุ่น จัดเป็นข้าวเมล็ดกลม ป้อม และสั่น เนื้อสัมผัสของข้าวเมื่อหุกสุกจะนิ่มเหนียวติดกัน
- ข้าวจาวานิกา (Javanica Rice) หรือข้าวชวาน่าจะมาจากการพัฒนาสายพันธุ์ข้าวอินดีคาจนเกิดพันธุ์ใหม่ ปลูกมากในอินโดนีเซีย ต่อมาได้แพร่ไปยังฟิลิปปินส์และญี่ปุ่น
แต่กว่าข้าวจะมาหาเรานั้นจะต้องผ่านกระบวนการสำคัญก่อน นั่นคือ การกะเทาะเปลือกเพื่อให้ได้ข้าวกล้องก่อน แล้วจึงนำไปขัดสีจนขาวเพื่อให้ได้ข้าวสารขาว ที่หุงสุกแล้วเนื้อจะนุ่มกินอร่อย แต่ในปัจจุบันมีการนำข้าวสารขาวไปเคลือบสีสมุนไพรต่างๆ เช่น ใบเตย ขมิ้น หรืออัญชัญ เพื่อความสะดวกรวดเร็วในการนำมาใช้ หลายปีที่ผ่านมามีการส่งเสริมให้บริโภคข้าวกล้อง เนื่องจากมีประโยชน์มากกว่าข้าวสารขาว เพราะประกอบไปด้วยวิตามินบี ใยอาหาร และกรดไขมันไม่อิ่มตัว ในขณะที่ข้าวสารขาวจะมีแต่คาร์โบไฮเดรตเป็นหลัก แต่เดี๋ยวนี้มีข้าวกล้องหลายสายพันธุ์ให้เลือกรับประทาน น่าจะเป็นทางเลือกให้แก่ผู้ที่รักสุขภาพ
เมื่อเราเดินเข้าไปในร้านขายข้าวสาร จะเจอการแบ่งประเภทข้าวอีกแบบ คือ ตามสายพันธุ์ข้าวพื้นเมืองของไทย และพันธุ์ข้าวที่มีการพัฒนาขึ้นมา เช่น พวงเงิน ทองระย้าดำ น้ำดอกไม้ นางตานี ขาวดอกมะลิ 105 สุพรรณบุรี 90 คลองหลวง 1 เป็นต้น
แต่อะไรที่ทำให้ข้าวไทยกลายเป็นที่รู้จักมากที่สุด ย้อนหลังไปในปี พ.ศ. 2476 งานการประกวดข้าวโลก ที่เมืองเรไยนา (Regina) ประเทศคานาดา ข้าวพันธุ์ปิ่นแก้ว จากนครปฐม ได้รับรางวัลที่ 1 และรางวัลอื่นๆ รวมเป็น 11 รางวัล จากรางวัลรวมทั้งสิ้น 20 รางวัล ทำให้ข้าวปิ่นแก้วของไทยเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในตลาดโลก
วันนี้คุณซื้อข้าวแบบไหนกัน
